Һуғыш йылъяҙмасыһы

Башҡортостан Республикаһының Милли архивында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, Яҙыу­сылар союзы ағзаһы, фронтта нәшер ителгән «Ҡыҙыл атлылар» гәзите хеҙмәткәре Әхтәм Сөләймән улы Ихсановтың шәхси фонды һаҡлана. Ул 1908 йылдың 24 декабрендә хәҙерге Күгәрсен районының Аҡман-Ибрай ауылында тыуып үҫә. 1929 йылдан «Башҡортостан йәштәре», «Коммуна», «Баҫыу ударнигы» һәм «Удар төҙөлөш» гәзиттәре редакцияларында эшләй. 1933 – 1937 йылдарҙа …

Continue reading ‘Һуғыш йылъяҙмасыһы’ »

Һәр саҡ иҫкә алабыҙ

Ҡартатайым Кашаф Усманов 1941 йылдың 18 авгусында һуғышҡа алына. Һауа-десант ғәскәрҙәренә эләгә. Балтик буйындағы алышта фашистарҙың ике танкыһын яндыра. Был батырлығы өсөн уны II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләйҙәр.

Саҡ-саҡ иҫән ҡалған

Ауылдашыбыҙ Ғайса Күсәрбаев 1942 йылда фронтҡа китә. Ул пулемётсы була. Пушкаларҙы үгеҙ менән күсереп йөрөтәләр. – 1943 йылда беҙҙе Курск дуғаһы йүнәлешендә III Украина фронтына  алып киттеләр. Немец илбаҫарҙары йоҡлаған саҡта кемдер һал менән, кемдер кәмә менән Днепрҙы аша сыҡтыҡ. Таң атыуға һөжүмгә әҙерләндек. Һыу юҡ. Ҡып-ҡыҙыл ҡан булып аҡҡан йылғанан һалдаттарға эсергә тура килде.

Ауырлыҡты тылда татығандар

Дүрт йыл элек ҡәҙерле өләсәйем яҡты донъя­нан китеп барҙы. Мин уны ныҡ һағынам, гел иҫкә алам. Беҙ бик дуҫ булдыҡ. Өләсәйемдең һөйләгәндәрен йотлоғоп тыңлай торғайным. Кистәрен яны­на ултырып, бәләкәй сағы тураһында һораша инем.

Еңеү яулап ҡайта

Ауылдашыбыҙ Хәллә Сөләймәнов һуғышҡа 1941 йылдың декабрендә ки­тә. Тәүҙә Американың «Фордзон» трак­торы менән пушкалар һөйрәтә, унан элемтәсе була, Курск дуғаһындағы алыштарҙа ҡатнаша. «Шундағы һуғыштан да имәнесерәге булмағандыр, әй­терһең дә, ер менән күк тоташҡайны», – тип хәтерләр булған был турала. Унда бөтәһе 1 мең 200 немец һәм совет танкылары ҡатнаша. Бәрелеш Прохоровка ауылы янында үтә.

Еңеү хаҡы

Еңеү! Ниндәй ҙур мәғәнә һалынған был һүҙгә. Уны яулау өсөн күпме көс түгелгән, миллионлаған ғүмер ҡыйылған. Илебеҙҙә Бөйөк Ватан һуғышы ҡағылмаған бер генә ғаилә лә юҡтыр ул. Ете балалы Шәмсейыһан һәм Әбделнәғим Ғатауллиндар ғаиләһе Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән улдары Нуриҙы фронтҡа оҙата. Ул Ленинград өсөн барған ҡаты бәрелештә ҡатнаша, яралана, госпиталдә дауаланып сыҡҡас, ҡабат …

Continue reading ‘Еңеү хаҡы’ »

Ҡартатайым разведчик булған

1941 йылдың 22 июне йәкшәмбе була. Ҡала халҡы ял итә, ә ауыл эшсәндәре һабантуй үткәрергә яланға йыйыла. Өлә­сәйемдең атаһы ла байрам үткәреү мәшә­ҡәттәре менән янып йөрөй. Көтмәгәндә бө­тә ерҙе яңғыратып граммофон аша: «Фашистар Германияһы СССР-ға ҡаршы һу­ғыш башла­ны», – тигән ауаз тарала.

Олатайым көндәлеге

Олатайым Баймырҙа Ҡотоев 1922 йылдың июль башында, бөтә ил аслыҡтың ҡот осҡос афәттәренән яңы ғына арына башлаған мәлдә, Йылайыр районының Аралбай ауылында донъяға килә. Эйе, ул осор кешеләренә йәшәү еңелдән булмай. Балалар тиҙ арала ир ҡорона инә, ауыр эштә сынығып үҫә. Ошо быуынға ҡараған олатайым да мыҡты егет булып буй еткерә. Хеҙмәт юлын бик иртә …

Continue reading ‘Олатайым көндәлеге’ »

Тереләй күмә яҙалар

Ҡарт олатайым Мөкмин Ғәбделмән улы Латипов һуғыш башланғанда армия сафында хеҙмәт иткән була. 1941 йылда уҡ фронт­ҡа китә. Уның менән бергә өс бер туған ағайҙары ла эләгә. Ҡарт олатайым Белоруссия фронтында, Балтик буйында һуғыштарҙа ҡатнаша. Бер нисә тапҡыр яралана. Хатта бер ваҡыт үлгән тип ерләй башлағандар. Бәхеткә, кемдер бармаҡтары ҡыбырлауын күреп ҡалып, ҡәберенән һөйрәп сығаралар …

Continue reading ‘Тереләй күмә яҙалар’ »