Бесәнсе-Хоҙайбирҙин

Күгәрсен районы Хоҙайбирҙин (Бесәнсе) ауылы тарихы менән бала сағымдан уҡ ҡыҙыҡһына башланым. Уның эргәһендәге тау, йылға исемдәре тураһында Фәтих Азаматов, Юнир Аҙнағоловтар сығарған «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» китабынан һәм ҡарт­әсәйемдең һөйләүҙәренән үҙемә күп кенә мәғлүмәттәр таптым.

Ҡарамалы-Ғөбәй

Урыҫ батшаһы Яуыз Иван бөйөк урыҫ империяһы тураһында хыялланып, башта мордва халыҡтарын баҫып алып, унан сыуаштарҙы, мари һәм удмурттарҙы христиан диненә көсләп күсерә (суҡындыра). Аҙаҡ инде Ҙур Иҙел буйында йәшәүсе татарҙарҙы ла мәжбүр итмәксе, ерҙәрен үҙләштермәксе була. Шундай уйҙар менән йөрөһә лә, 1550 йылда Ҡазан ны­ғытмаһын яулай алмай. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тирә-яҡтағы ауылдарҙы туҙҙыра. Шул емерелгән, …

Continue reading ‘Ҡарамалы-Ғөбәй’ »

Сура батыр

Батыр исемен Сура 1550 – 1552 йылдарҙа Ҡазанды урыҫ ғәскәрҙәренән яҡлап һуғышҡан осорҙа ала. Үҙе Тамъян ырыуы кешеһе була, ә уларҙың Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйҙарына килеп урынлашыуҙарына яҡынса 470 йылдар самаһы бар.

Гәрәбаш ауылы

Һәр каникулды көтөп алам, сөнки гелән генә әсәйемдең ауылына ҡунаҡҡа ҡайтабыҙ. Ул Тәтешле районының Гәрәбаш ауыланан. Был яҡтың тәбиғәте ғәжәйеп матур. Ауылдың барлыҡҡа килеү тарихы 1680 йылдарға барып тоташа.

Әлкәй мулла нигеҙ һалған

Әлкәгә мулла Әлкәй Булатов нигеҙ һала. Ул 1735 – 1740 йылдарҙағы Ҡараһаҡал яуында ҡатнашҡан һәм ихтилал етәкселәренең береһе һаналған. Ҡарттың Әптекәй һәм Ҡотсура исемле улдары булған. Тарихта мәңгелеккә ҡалған улар. Әлеге көндә лә Әлкә ауылында Әптекәй баҫыуы, Ҡотсура ҡулы тип аталған урындар бар.

Конкурс оҙайтылды

2019 йылда Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығын байрам итәсәкбеҙ. Ошо юбилей айҡанлы «Йәншишмә» гәхитендә «Тарих яҙабыҙ» тип аталған конкурс ойошторғайныҡ. Йыл аҙағында йомғаҡ яһарбыҙ, тигәйнек, әммә уҡыусылар әүҙем ҡатнаша, хаттар күп килә, шуға ла бәйгене 2019 йылдың мартына тиклем дауам итергә булдыҡ. Ә еңеүселәрҙе Башҡортостандың 100 йыллығын байрам итер алдынан билдәләрбеҙ. Конкурс шарттарын иҫегеҙгә төшөрәбеҙ.

Өйәҙетамаҡ тауҙары

1795 йылғы халыҡ иҫәбен алғанда, Өйәҙетамаҡ исеме менән аталһа ла, ауылдың теүәл генә барлыҡҡа килгән йылы билдәле түгел. Был яҡтар борон-борондан ҡуйы урмандары, тауҙары, болондары менән үҙенә йәлеп итеп торған.Ололар һөйләүенсә, Өйәҙ тигән кеше иң тәүгеләрҙән булып күсеп килгән. Күрәһең, ошо хозур ерҙәр оҡшағандыр. Ағас-ҡыуаҡтар араһынан сылтырап аҡҡан йылға буйына өй һалған һәм ғаиләһе менән шунда көн күрә башлаған.

Әзүм тауы

Мин Белорет районының Исмаҡай ауылында тыу­ғанмын. Әле Шығай мәктәбендә уҡып йөрөйөм. Исмаҡайға 1724 йылда нигеҙ һалынған. Түңгәүер ырыуына ҡарай. Ауылыбыҙ тәбиғәте бигерәк матур. Тауҙар араһында ултыра ул. Көнсығыштан – 1724 метр бейеклектә Бишитәк, ә көнбайыштан – Бейекморон, Ҡыҙылтау, Бүтә­лай­ғы, көньяҡтан – Аҡтүбә, төньяҡтан Беҙәк тауҙары уратып алған. Ҡыҫҡаһы, ауылыбыҙ ҡаҙан эсендә ултырған кеүек. Ә уны …

Continue reading ‘Әзүм тауы’ »

Мортас күле

Ер-һыу атамаларыбыҙ­ҙың тарихын һәр беребеҙ өйрәнһәк ине. Ата-бабаларыбыҙ ҡурай уйнаһа, баш­ҡарған көй тарихын тыңлаусыларға һөйләгән. Йырсылар йырлар бул­һа, ошо йырҙың исеме нисек килеп сығыуын аңлат­ҡан. Халҡыбыҙҙың күргән-кисергәндәрен үҙҙәрендә һаҡлай ул беҙҙе уратып алған ауыл-ҡалалар, тау-түбәләр, йылға-кисеүҙәр, ҡыр-болондар… Әлеге яҙып алған күл атамаһы хаҡында оҙаҡ ҡына уйланып йөрөнөм.