Олатайыбыҙ һөйләгәнен тыңлап

Йәй көндәре – велосипедта, машинала, ҡыш саңғыла олатай менән урман-ҡырҙар гиҙергә яратабыҙ. Ул һәр тауҙың, йыл­ғаның, яландың тарихын, атамаһының ҡайҙан килеп сыҡҡанын яҡшы белә. Туҡтап ял иткәндә, яҡшы кәйеф менән өйгә ҡайтҡас та улар тураһында беҙгә һөйләй. Һүҙҙе атай-олатайҙар төйәге Әхмәт ауылынан башлағыбыҙ килә. Ул Һаҡмар йылғаһы башына яҡын урынлашҡанға күрә, элек Һаҡмарбаш тип аталған. …

Continue reading ‘Олатайыбыҙ һөйләгәнен тыңлап’ »

Дөр-дөр сәскәһе ҡайҙан килгән?

Ейәнсура районы үҙенең тәбиғәтенең матурлығы менән дан тота. Хаҡлы рәүештә беҙ тыуған яғыбыҙҙың мөғжизәле тәбиғәт мөйөштәре менән ғорурлана алабыҙ. Районыбыҙҙа тәбиғәт ҡомартҡылары бик күп: Шауҙым, Сыуалташ, Һыусыҡҡан шишмәһе, Ямашлы быуаһы, дөр-дөр сәскәһе һәм башҡалар. Мин һеҙгә нәҡ ошо дөр-дөр сәскәһе тураһында бәйән иткем килә. Ҡалын урмандар, бейек-бейек тауҙар араһында урынлашҡан Мәзит минең тыуған ауылым Өмбәттән …

Continue reading ‘Дөр-дөр сәскәһе ҡайҙан килгән?’ »

Ҡаҙаҡтар һәм башҡорттар

Борон-борондан ҡаҙаҡтар һәм башҡорттар араһында киҫкен хәл торған. Ҡаҙаҡтар башҡорттарҙың ерҙәрен тартып алған, мал-тыуарын ҡыуып алып киткән һәм, әлбиттә, һылыу башҡорт ҡыҙҙарын урлағандар. Тик беҙҙекеләр ҙә бирешмәгән.

Бөгәмәле нимәне аңлата?

Рәүҙәк Ишембай районының тауҙар ҡуйынында баш алып, был тирәгә килеп еткәнсе, тиҫтәләгән саҡрым ара үтә. Үҙ юлында берсә бейек тау-таштар араһынан етеҙ йүгергән тау йылғаһы булып, берсә тыныс ҡына аҡҡан үҙән йыл­ғаһына әйләнеп, быуаттар буйы ер һәм кешеләрҙе көмөштәй саф һыуы менән кинәндергән бит ул. Сал Урал тауҙары ҡуйынынан аҡҡан эреле-ваҡлы күп йылғалар кеүек, Рәүҙәк …

Continue reading ‘Бөгәмәле нимәне аңлата?’ »

Белорет районының Шығай ауылының ер-һыу атамалары

Әминә батҡан Ошо легенданы мин бәләкәй саҡтан беләм, сөнки был ерҙә беҙҙең сабынлыҡ. Уны Зәйтүнә өләсәйем һөйләй торғайны. Элегерәк ошонда йәшәгән Әминәнең һылыулығына, аҡыллылығына һоҡланмаған кеше булмаған. Әлбиттә, яратып йөрөгән егете лә була. Тик оҡшатҡан кешеһе ярлы ғаиләнән икән. Шул уҡ ерҙә үҙе ҡарт, үҙе һаран бер бай йәшәгән. Ул Әминәгә яусы ебәрә. Ҡыҙ ризалашмай. …

Continue reading ‘Белорет районының Шығай ауылының ер-һыу атамалары’ »

Беҙ үҙебеҙ – Ибраһим-йомрандар

Борон әлеге Өфө урынлашҡан бейек тауҙа минең ата-бабаларым йәшәгән икән. Эйе, тап тау­ҙа, Дуҫлыҡ монументы тирәһендә, беҙҙең ауыл булған, тик ҡаланы төҙөй башлағас, Ағиҙел аша сығып, Шыпау тауҙары, Ҡы­ҙыл­ғы йылғаһы буйына күсеп киткәндәр. Мин Ҡырмыҫҡалы районының Ибраһим ауылы тарихын һөйләргә теләйем. Ул боронғо башҡорт ауылдарының береһе булып һанала. XVI быуатта, бәлки, унан элегерәк тә нигеҙләнгән, …

Continue reading ‘Беҙ үҙебеҙ – Ибраһим-йомрандар’ »

Ирек ҡотоғо

Был хәл һуғыштан һуң йәйге ҡыҙыу бесән мәлендә Мәһәҙей ауылы ҡырҙарында булған. Заманалар ауыр, аслыҡ, яланғаслыҡ хөкөм һөргән. Халыҡ «таяҡ»ҡа эшләгән ваҡыт. Эш нормаһын үтә­һәң, аҙыҡ була, юҡ икән – һорама. Бигерәк тә ауылдың ҡатын-ҡыҙҙарына ҡыйынға тура килгән, сөнки ир-егеттәрҙең күбеһе һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған. Ҡул көсө етешмәй, бөтә ауыр эште улар башҡарған.

Фәхрәй мәмерйәһе

Беҙҙең ауыл йәмле тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан. Бөтә мәктәп менән төрлө ерҙәргә экскурсияға йөрөргә яратабыҙ. Фәхрәй мәмерйәһенә барҙыҡ, күмәкләп халыҡ уйындарын уйнаныҡ, шифалы һыуҙан сәй ҡайнатып эстек, тирә-йүнде йыйыштырҙыҡ. Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте уҡытыу­сыһы Ләлә Фәнүр ҡыҙы Абзалова ундағы шишмәнең риүәйәтен һөйләне: «Фәхрәй шишмәһе сыҡҡан урын элек мәмерйә булған. Эстә иркен зал, таш стеналар, шишмә ағып …

Continue reading ‘Фәхрәй мәмерйәһе’ »